شد و از استبعاد گفت كه مرا باور نمىآيد كه به مجرد شنيدن يك بار ياد گرفته باشى از سابق ياد داشته باشى ترمذى گفت امتحان بايد فرمود شيخ چهل حديث ديگر از غرائب خود كه نزد ديگرى نه بود خوانده رقت ترمذى آن احاديث را مع اسانيد فى الفور اعاده نمود و هيچ جا خطا نيفتاد و اين قسم امتحانات در باب حفظ او بارها واقع شده ترمذى گفته است كه من هر گاه از تصنيف اين جامع فارغ شدم اول آن را به علماى حجاز شريف نمودم ايشان همه پسند فرمودند بعد از آن پيش علماى عراق بردم ايشان نيز متفق الكلمة آن را مدح كردند بعد از آن بر علماى خراسان عرض كردم ايشان نيز رضامند شدند بعد از آن آن را ترويج و تشهير نمودم و نيز گفته هر كه در خانهء او اين كتاب باشد پس در خانهء او گويا پيغمبريست كه تكلم مىكند و بعضى از علماء اندلس در مدح اين كتاب نظمى دارند كه مرقوم مىشود كتاب الترمذىّ رياض علم * حكت ازهاره زهر النجوم به الاثار واضحة ابينت * بالفاظ اقيمت كالرسوم و اعلاها الصحاح و قد أنارت * نجوما للخصوص و للعموم و من حسن يليها او غريب * و قد بان الصّحيح من السّقيم فعلّله ابو عيسى مبينا * معالمه لارباب العلوم و طرّزه بآثار صحاح * تخيّرها اولو النظر السّليم من العلماء و الفقهاء قدما * و اهل الفضل و النهج القويم فجاء كتابه علقا نفيسا * تفنن فيه ارباب العلوم و يقتبسون منه نفيس علم * يفيد نفوسهم امنى الرسوم كتبناه رويناه لنروى * من التسنيم فى دار النّعيم و غاص الفكر فى بحر المعانى * فادرك كلّ معنى مستقيم جزى الرّحمن خيرا بعد خير * ابا عيسى على الفعل الكريم وفات او در ترمذ شب دوشنبه هفدهم رجب سال دو صد و هفتاد و نه بوده است انتهى مخاطب عالىشأن درين عبارت بستان بكمال بشاشت و ابتهاج و استبشار و غايت سرور و حبور و افتخار بلا نفاق و تقيّه و بلا خوف اذيّه و بليّه نهايت تعظيم و تبجيل و مدح و ثنا و تكريم و اجلال و وصف و اطراء صحيح ترمذى بوجوه شتى و طرق متنوعه آغاز نهاده اولا بعد تفضيل آن بر جميع كتب مؤلفهء ترمذى به ترجيح آن بوجوه اربعه بر جميع كتب كه صحيح بخارى و صحيح مسلم هم در ان داخل هست زبان حقائق ترجمان وا كشاده و بعد ان از خود ترمذى پسند فرمودن جميع اهل حجاز آن را و اتفاق كلمه علماى عراق بر مدح آن و رضامند شدن علماى خراسان از ان و ترويج و تشهير اين كتاب بعد اين مدح و رضا و قبول و ثنا و نيز تشبيه خود ترمذى صحيح خود را به نبىّ متكلم نقل فرموده و نيز براى تفريح قلوب و دفع شبهات متجسّسين عيوب و اظهار كمال وثوق مطلوب و ابداء غايت اطمينان مرغوب اشعار در بهار بلاغت شعار از افكار بعض اندلسيين عالى تبار كه وجوه دلالت آن بر كمال عظمت و جلالت اين كتاب سابقا شنيدى ذكر فرموده لكن كمال حيفست كه مخاطب عالى جناب اين همه اسهاب و اطناب در وصف و مدح اين كتاب مستطاب بمقابله اهل حق اطياب بر طاق نسيان